Historia e rrjetit të internimit
në Myzeqenë e Madhe

Internimi ishte një nga format më të gjata dhe më të ashpra të represionit politik të regjimit komunist në Shqipëri. Përmes tij, mijëra qytetarë u dënuan jo për veprimet e tyre, por për bindjet politike, prejardhjen shoqërore apo lidhjet familjare. Familje të tëra u larguan me forcë nga vendbanimet e tyre dhe u vendosën në kampe e qendra internimi, ku jetuan për vite, e shpesh për dekada, nën kontroll të vazhdueshëm, punë të detyruar dhe kufizime të rënda të lirisë.

Pas mbylljes së kampit të Tepelenës, në fund të nëntorit 1953, mijëra të internuar politikë u transferuan në Myzeqenë e Madhe, ku regjimi komunist ngriti rrjetin më të madh të internimit në Shqipëri. Me qendër administrative në Savër, sistemi u organizua në 16 fshatra internimi: Savër, Çermë Kamp, Çermë Sektor, Grabian, Gradishtë, Plug, Gjazë, Bedat (Karavasta e Re), Karavasta, Kryekuq, Rrapëz, Kolonjë, Dushk, Zhamë, Sulzotaj dhe Karbunarë. Për më shumë se tri dekada, këto vendbanime u shndërruan në hapësira izolimi dhe dënimi kolektiv për mijëra familje të konsideruara "armike" nga regjimi komunist.

Sot, ky rrjet historik shtrihet në territorin e dy bashkive. Njëmbëdhjetë prej ish-fshatrave të internimit ndodhen në territorin e Bashkisë Lushnjë, ndërsa pesë të tjerët i përkasin Bashkisë Divjakë. Megjithatë, gjatë funksionimit të tij, ky ishte një sistem unik administrativ dhe represiv, me qendër në Savër, ndaj në këtë platformë trajtohet si një tërësi historike që pasqyron organizimin e tij të dikurshëm.

Territori i Bashkisë së sotme Lushnjë përbënte bërthamën e këtij sistemi. Pikërisht këtu ndodheshin qendra të rëndësishme internimi si Savra, Plugu, Gjaza, Gradishta, Dushku, Kolonja, Rrapëzi dhe të tjera, ku për dekada jetuan mijëra burra, gra dhe fëmijë të internuar. Në këto fshatra zhvillohej jeta e përditshme e internimit: apelët, puna e detyruar në bujqësi, mbikëqyrja e vazhdueshme nga Sigurimi i Shtetit dhe kufizimi i lirisë së lëvizjes.

Edhe pse këto qendra nuk ishin të rrethuara me tela me gjemba, ato funksiononin si "burgje pa mure". Të internuarit nuk mund të largoheshin pa lejen e autoriteteve, ishin të detyruar të paraqiteshin periodikisht para organeve të kontrollit dhe jetonin nën një regjim të vazhdueshëm survejimi. Internimi, i parashikuar formalisht si masë administrative me afat të kufizuar, zgjatej vazhdimisht, duke u kthyer për shumë familje në një dënim që zgjati breza të tërë.

Megjithatë, historia e internimit nuk është vetëm histori represioni. Në këto vendbanime u krijuan komunitete, u lindën fëmijë, u formuan familje dhe mbijetuan arsimi, kultura, besimi dhe solidariteti njerëzor. Shumë intelektualë, artistë, klerikë dhe personalitete të jetës publike shqiptare, të internuar në Myzeqe, vijuan të krijonin dhe të ruanin identitetin e tyre, duke lënë një trashëgimi të vyer kujtese dhe dëshmish.

Sot, ish-fshatrat e internimit përbëjnë një nga peizazhet më domethënëse të kujtesës historike në Shqipëri. Dokumentimi i tyre përmes arkivave, dëshmive, fotografive dhe studimeve historike synon të ruajë kujtesën e mijëra familjeve që përjetuan internimin dhe të ndihmojë brezat e rinj të kuptojnë mekanizmat e represionit të regjimit komunist.

Kjo platformë digjitale është një ftesë për të njohur këto vende jo vetëm si pika në hartë, por si hapësira të kujtesës, ku historia e shtetit ndërthuret me historitë e njerëzve që jetuan, vuajtën dhe mbijetuan në to.